MSDS چیست و چه اطلاعاتی به ما می‌دهد؟

MSDS چیست؟

MSDS مخفف Material Safety Data Sheet یا «برگهٔ اطلاعات ایمنی مواد» به نوعی دفترچهٔ راهنمای یک مادهٔ شیمیایی محسوب می‌شود که اطلاعاتی در مورد ماهیت ماده، شناخت عوامل خطر بالقوه و راه‌های کنترل آن در اختیار ما می‌گذارد. MSDS در سایت‌های تولیدکنندهٔ مواد شیمیایی گاهی با SDS نشان داده می‌شود.

از سال ۲۰۰۴، انستیتو ملی استاندارد آمریکا در استاندارد شمارهٔ ANSI Z400.1-2004 یک فرمت ۱۶ قسمتی را برای آن پیشنهاد داده است و امروزه تقریباً اکثر کشورهای دنیا آن را پذیرفته و طبق این استاندارد MSDS را تدوین می‌کنند. به این نوع MSDS که ۱۶ قسمت دارد، فرمت پیشرفتهٔ MSDS می‌گوییم.

آیا MSDS باید حتماً ۱۶ قسمتی باشد؟

در اکثر کشورهای دنیا از MSDS‌های ۱۶ قسمتی استفاده می‌شود. این MSDS‌ها ۱۶ دسته‌بندی مجزا دارند. بسته به نیاز و بسته به تشخیص کارشناسان ایمنی و بهداشت حرفه‌ای، ممکن است تعدادی از اجزای آن را کم یا زیاد کنند. کم یا زیاد کردن اجزای یک MSDS تا حدود زیادی بستگی به گروهی دارد که قرار است از آن استفاده نماید.

فایدهٔ MSDS چیست؟

وجود برگهٔ اطلاعات ایمنی در کنار مادهٔ مورد نظر، اطلاعاتی در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌دهد که با آگاهی از ماهیت مادهٔ مزبور، قادر خواهد بود از خطرات و ضایعات ناشی از استفاده، جابه‌جایی و انبارش نادرست آن در امان باشد. اطلاعات مندرج در MSDS هر ماده بیانگر این است که نحوهٔ صحیح استفاده از آن باید چگونه باشد، در چه درجه حرارت و چه نوع محیطی باید نگهداری شود، در انبارش و جابه‌جایی آن چه نکات ایمنی باید رعایت شود و در صورت بروز خطر، نحوهٔ مقابله با عوارض آن ماده چگونه خواهد بود.

چه اطلاعاتی از طریق MSDS ارائه می‌شود؟

1. اطلاعات کلی محصول: نام محصول، نام تولیدکننده، کد محصول، فرمول شیمیایی ماده، اطلاعات تماس تولیدکننده و شماره و آدرس اورژانسی.
2. شناسایی خطرات: خطراتی که هنگام استفاده ممکن است شما را تهدید کند؛ عمدهٔ خطرات ماده که ممکن است شامل خورندگی، سوزانندگی، آلوده‌کنندگی و سمیت باشد.
3. ترکیب محصول: اجزای تشکیل‌دهندهٔ محصول، خصوصاً اگر مادهٔ خطرناکی در ترکیب باشد، با ذکر درصد.
4. کمک‌های اولیه: اقدامات درمانی اولیه در تماس پوستی، تنفسی و گوارشی.
5. خطرات آتش‌سوزی یا انفجار و اطفاء آن: روش‌های اطفاء و وسیلهٔ حفاظت فردی مناسب برای آتش‌نشانان.
6. اطلاعات واکنش‌پذیری: در صورت انتشار ماده در محیط، راه برخورد با آن و خنثی کردن آن.
7. روش حمل و انبار کردن: فاصلهٔ ایمن مواد از یکدیگر برای جلوگیری از واکنش‌های خطرناک.
8. اطلاعات حفاظتی هنگام کار: کنترل‌های فردی، بهداشتی و زیست‌محیطی.
9. خواص فیزیکی و شیمیایی: شکل ظاهری، رنگ و بو، نقطهٔ جوش، نقطهٔ ذوب، فشار بخار، دانسیته، دمای احتراق، قابلیت انحلال و pH.
10. پایداری و واکنش‌پذیری: پایداری شیمیایی در شرایط مختلف، شرایط اجتناب و خطرات تجزیهٔ محصول.
11. اطلاعات سم‌شناسی: شدت سمی بودن، اثرات سم و مقادیر LD50 و LC50.
12. اطلاعات زیست‌محیطی: اثرات ماده بر طبیعت و راه خنثی کردن آن.
13. ملاحظات دفع ماده: نکات دفع ماده به عنوان زباله و اثرات آن بر محیط زیست.
14. اطلاعات حمل و نقل: حمل جاده‌ای، هوایی، دریایی و ریلی و کد حمل و نقل مادهٔ شیمیایی.
15. اطلاعات قانونی: پیشنهادها برای برخورد ایمن و محدودیت‌های زیست‌محیطی و فردی.
16. ملاحظات: اطلاعات اضافی و تکمیلی که توصیه می‌شود مصرف‌کننده مطالعه نماید.

تفاوت MSDS با برچسب روی مادهٔ شیمیایی چیست؟

MSDS تا حدود زیادی با برچسب ایمنی روی بسته‌بندی مادهٔ شیمیایی متفاوت است. یک برچسب ایمنی ممکن است مواردی کلی را در مورد خطرات بالقوهٔ یک محصول بیان کند، در حالی که MSDS اطلاعات جامع‌تر و کامل‌تری را عنوان می‌کند. در حقیقت MSDS می‌تواند به عنوان یک مرجع برای تهیهٔ برچسب ایمنی مواد نیز به کار رود.

چه کسی مسئول تهیهٔ MSDS می‌باشد؟

کلیهٔ تولیدکنندگان مواد شیمیایی بایستی به هنگام عرضهٔ آن ماده، MSDS آن را نیز ارائه نمایند. واردکنندگان مواد شیمیایی نیز بایستی MSDS مادهٔ وارداتی را از تولیدکننده مطالبه نمایند. توزیع‌کنندگان مواد شیمیایی نیز مکلف به عرضهٔ MSDS ماده به مشتری می‌باشند. در داخل سازمان‌ها، مدیریت ارشد مسئول فراهم ساختن امکانات لازم جهت تهیه و انتشار MSDS است و تهیه و تأیید فنی آن بر عهدهٔ کارشناسان ایمنی و بهداشت سازمان می‌باشد.

آیا استفاده از یک MSDS قدیمی مجاز است؟

در کشوری مثل کانادا، قوانین ایمنی و بهداشت آن کشور MSDS‌های با قدمت بیش از ۳ سال را قبول ندارد.