مرسریزاسیون قدیمی‌ترین کاربرد صنعتی سود سوزآور در نساجی است و هنوز هم مهم‌ترین مرحله‌ای است که ظاهر و رفتار پارچهٔ پنبه‌ای را تعیین می‌کند. اما نتیجهٔ آن به‌شدت به سه عدد وابسته است: غلظت، دما و کشش. این نوشته توضیح می‌دهد هر کدام چه می‌کنند و چرا خطا در یکی، دو تای دیگر را بی‌اثر می‌کند.
در سطح الیاف چه اتفاقی می‌افتد
الیاف پنبهٔ خام مقطعی لوبیایی و تابدار دارند و سطحشان نور را پراکنده بازمی‌تاباند؛ برای همین پنبهٔ عمل‌نیامده مات به نظر می‌رسد. وقتی الیاف در محلول غلیظ سود قرار می‌گیرند، متورم می‌شوند، مقطعشان به دایره نزدیک می‌شود و پیچ‌وتاب طبیعی‌شان باز می‌شود. سطح صاف‌تر، نور را منظم‌تر بازمی‌تاباند و پارچه براق می‌شود.
هم‌زمان اتفاق مهم‌تری در ساختار بلوری می‌افتد: سلولز از فرم سلولز I به فرم پایدارتر سلولز II تبدیل می‌شود. این تغییر برگشت‌ناپذیر است و همان چیزی است که خواص تازه را ماندگار می‌کند.
سه پارامتر کلیدی
غلظت
محدودهٔ متداول صنعتی، محلول سود با غلظت ۱۸ تا ۲۵ درصد وزنی است که در واحدهای نساجی معمولاً با درجهٔ بومه بیان می‌شود و تقریباً معادل ۲۰ تا ۳۰ درجهٔ بومه است. زیر حدود ۱۰ درصد، تورم کافی رخ نمی‌دهد و اثر مرسریزاسیون عملاً حاصل نمی‌شود. بالاتر از محدودهٔ متداول هم بازدهی بیشتری به دست نمی‌آید و فقط مصرف سود و هزینهٔ بازیابی را بالا می‌برد.
دما
این پارامتر بیش از همه اشتباه فهمیده می‌شود. برخلاف بیشتر فرایندهای رنگرزی، مرسریزاسیون در دمای پایین بهتر جواب می‌دهد؛ محدودهٔ متداول ۱۵ تا ۲۵ درجهٔ سانتی‌گراد است. دلیلش ساده است: تورم الیاف در دمای پایین بیشتر است. اگر حمام گرم شود — که در حین کار به‌طور طبیعی اتفاق می‌افتد، چون رقیق شدن سود گرمازا است — اثر مرسریزاسیون کم می‌شود. به همین دلیل واحدهایی که خنک‌کننده ندارند، در پایان شیفت نتیجهٔ ضعیف‌تری می‌گیرند.
کشش
اگر پارچه در حین عملیات تحت کشش نگه داشته نشود، الیاف متورم می‌شوند ولی هنگام خشک شدن جمع می‌شوند و براقیت حاصل نمی‌شود. به این حالت مرسریزاسیون شل گفته می‌شود؛ گاهی عمداً برای افزایش کشسانی انجام می‌شود، اما اگر هدف براقیت باشد، خطاست. کشش باید در هر دو جهت تار و پود کنترل شود.
چرا کیفیت سود اهمیت دارد
در مرسریزاسیون، ناخالصی‌های سود مستقیماً روی محصول نهایی می‌نشیند:
- آهن روی پارچهٔ سفید و رنگ‌های روشن لکه و زردی ایجاد می‌کند و در رنگرزی بعدی پنهان نمی‌شود.
- کلرید یکنواختی جذب و رفتار حمام را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
- کربنات غلظت مؤثر سود را از عددی که اندازه گرفته‌اید کمتر می‌کند، بی‌آنکه متوجه شوید.
به همین دلیل در نساجی، پایش غلظت حمام با اندازه‌گیری دوره‌ای اهمیت دارد و برگهٔ آنالیز هر محموله باید بررسی شود، نه فقط عدد خلوص روی کیسه.
مراحل پس از عملیات
پس از زمان تماس، پارچه باید در حالت کشیده شست‌وشو شود تا سود اضافی خارج شود، سپس با اسید ضعیف خنثی و دوباره آبکشی شود. باقی ماندن قلیا در پارچه، هم به الیاف آسیب می‌زند و هم مرحلهٔ رنگرزی بعدی را به هم می‌ریزد.
سود رقیق‌شدهٔ خروجی معمولاً دور ریخته نمی‌شود؛ در واحدهای بزرگ با تغلیظ بازیابی و به حمام بازگردانده می‌شود، که هم هزینه را کم می‌کند و هم بار آلایندگی پساب را.
نتیجهٔ عملی
پارچهٔ مرسریزه‌شدهٔ درست، براق‌تر است، استحکام کششی بیشتری دارد، رنگ را عمیق‌تر و یکنواخت‌تر می‌گیرد و ثبات ابعادی بهتری نشان می‌دهد؛ یعنی کمتر آب می‌رود. صرفه‌جویی در رنگ نیز قابل توجه است، چون برای رسیدن به همان عمق رنگ، مادهٔ رنگزای کمتری لازم است.
برای انتخاب گرید مناسب و بررسی مشخصات شیمیایی محموله، برگهٔ آنالیز هر بچ در دسترس است و کارشناسان فنی ما در ساعات کاری پاسخ‌گو هستند.
دیدگاه‌ها ۰
واحد فنی معمولاً ظرف یک روز کاری پاسخ می‌دهد.